Een verslaving in het kort
- Een verslaving is een aanhoudende drang naar een middel of gedrag ondanks negatieve gevolgen.
- Je merkt controleverlies, sterke trek, ontwenningsklachten en problemen op werk, school of in relaties.
- Oorzaken liggen vaak in een samenspel van erfelijkheid, stress, trauma, sociale invloed en veranderingen in het beloningssysteem van de hersenen.
Wat is een verslaving?
Een verslaving is meer dan vaak iets gebruiken of doen. Het draait om verlies van regie. Je spreekt met jezelf af om te minderen, maar grijpt toch weer naar alcohol, drugs, gamen, gokken, seks, social media of eten. Het gedrag geeft kort plezier of rust. Daarna volgt spijt, schaamte of onrust. Toch herhaal je het.
In de hersenen speelt het beloningssysteem een rol. Middelen zoals nicotine, alcohol en cocaïne verhogen dopamine. Gedragingen zoals gokken of gamen doen dit ook. Dopamine werkt als een leerstof. Je brein onthoudt wat een goed gevoel gaf en vraagt om herhaling. Na verloop van tijd went het brein. Je hebt meer nodig voor hetzelfde effect. Stop je, dan reageert het lichaam met spanning, trillen, zweten of somberheid.
Volgens het Trimbos-instituut voldoet een deel van de volwassenen aan criteria voor een stoornis in gebruik van alcohol, drugs of gedrag. Verslaving raakt het lichaam, de geest en je omgeving. Denk aan slaapproblemen, conflicten thuis, financiële druk en verlies van focus.
Wat zijn de symptomen van een verslaving?
Klachten verschillen per persoon en per middel of gedrag. Hieronder staan veelvoorkomende signalen. Er zijn meer signalen dan hier genoemd.
- Controleverlies – Je neemt je voor te minderen of te stoppen, maar het lukt niet.
- Hunkering – Je denkt veel aan het middel of gedrag en voelt drang op vaste momenten of bij stress.
- Tolerantie – Je hebt meer nodig om hetzelfde effect te voelen.
- Ontwenning – Je krijgt klachten bij stoppen, zoals onrust, zweten, trillen, slaapproblemen of somberheid.
- Doorgaan ondanks schade – Je merkt problemen in relatie, werk of gezondheid en gaat toch door.
- Verlies van interesse – Hobby’s en sociale contacten krijgen minder aandacht.
- Geheimhouding – Je verbergt gebruik of gedrag voor naasten.
- Risicogedrag – Je neemt meer risico’s, zoals rijden onder invloed of grote geldbedragen inzetten.
De oorzaak van een verslaving
Elke situatie is anders. Vaak spelen meerdere factoren tegelijk. Hieronder staan veelvoorkomende oorzaken. Er zijn meer oorzaken dan hier genoemd.
- Erfelijkheid – Familiegeschiedenis vergroot de kans op afhankelijkheid van alcohol of drugs.
- Stress en trauma – Langdurige stress, jeugdtrauma of verlies verhogen risico; gebruik werkt dan als snelle demper van pijn.
- Psychische klachten – Depressie, angst of ADHD gaan vaak samen met verslavingsgedrag.
- Sociale omgeving – Vrienden of collega’s met veel gebruik maken de drempel lager.
- Vroege blootstelling – Jong starten met alcohol of drugs hangt samen met groter risico op latere afhankelijkheid.
- Beloningssysteem – Veranderingen in dopaminebanen maken het brein gevoeliger voor herhaling.
Je ziet vaak een kettingreactie. Iemand ervaart stress, drinkt voor rust, slaapt slechter, werkt minder goed, ervaart meer stress en drinkt weer. De cirkel sluit zich.
Vind jouw therapeut
Wil je werken aan herstel met ondersteuning vanuit complementaire zorg, zoals mindfulness-based stress reduction, hypnotherapie, acupunctuur, yoga-therapie of natuurgeneeskunde? Beantwoord een paar vragen en vind een therapeut die past bij jouw situatie.